ທຳຄວາມເຂົ້າໃຈກັບຄຳວ່າ ສັງກາດ ຫຼື ສັກຣາຊ

ທຳຄວາມເຂົ້າໃຈກັບຄຳວ່າ: “ສັງກາດ ຫຼື ສັກຣາຊ”

“ສັກ​ຣາຊ” (ສັກກະລາດ ເປັນຄໍານາມ-ພາສາ ປາລີ)ໝາຍເຖິງ: ປີ ຫຼື ວິທີນັບປີ, ໝວດປີທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນ ຫຼື ເປັນເຄື່ອງໝາຍຈາລຶກເຫດການສຳຄັນ;

“ພຸທສັກຣາຊ” (ພຸດທະສັກກະຣາດ) ຕັ້ງຂຶ້ນແຕ່ມື້ທີ່ພຣະພຸທເຈົ້າ(ພຣະໂຄຕະມະ)ນິບພານ(ມື້ ໑໕ ຄໍ່າ ເດືອນຫົກ)ເປັນສັກຣາຊປະຈຳຂອງບຸກຄົນທີ່ນັບຖືສາສນາພຸດ ໃຊ້​ອັກສອນ​ຫຍໍ້ “ພ.ສ”.

“ຄຣິຕສັກຣາຊ” (ຄຣິດຕະສັກກະຣາດ)ນັບແຕ່ວັນພຣະເຈົ້າເຍຊູເກີດ, ເຊິ່ງເປັນສັກຣາດປະຈໍາຂອງບຸກຄົນທີ່ນັບຖືສາສນາພຣະເຍຊູ ຫລື ສາສນາຄຣິຕ. ຄ​ຣິ​ສ​ຕ​ະສັກ​ກະຣາຊ ເກີດຂຶ້ນ​ຫຼັງ​ພຸ​ທທະ​ສັກ​ກະ ຣາຊ ໕໔໓ ປີ ໃຊ້​ອັກສອນ​ຫຍໍ້ “ຄ.ສ” ນິຍົມ​ໃຊ້​ກັບເອກະສານທາງການ, ​ພາສາ​ຕ່າງ​ປະເທດ ໂດຍສະເພາະ​ແມ່ນ​ພາສາ​ຂອງປະເທດ​ຕາເວັນ​ຕົກ, ແຕ່ໃນ​ຫນັງສື​​ບູຮານ​ລາວບໍ່​ປາກົດ​ເຫັນການ​ໃຊ້​ສັກກະ​ຣາດ​ນີ້​ມາກ່ອນ.

“ຈຸລສັກຣາຊ” (ຈຸນລະສັກກະຣາດ) ແປວ່າ ສັກກະຣາດນ້ອຍ ສັກກະຣາດນີ້ຕັດອອກມາຈາກ ສັກກະຣາດກະລີຍຸກ ຫລື ອາຍຸແຫ່ງກະລີຍຸກ. ຈຸລສັກກະຣາດ ນີ້ ຕັ້ງຂຶ້ນໂດຍພຣະສັງຄະຣາດອົງໜຶ່ງຊື່ວ່າ “ບຸພະໂສຣະຫັນ”(ບຸບພະ ໂສລະຫັນ ບາງເອກະສານ ຂຽນວ່າ ບຸຕຸ ໂສຣະຫັນ)ແຫ່ງປະເທດພູກາມ(ປະເທດພະມ້າ ຫຼື ມຽນມ້າ ປັດຈຸບັນ) ເຊິ່ງໄດ້ລາສິກອອກຈາກວັດ ມາຍາດຊິງລາຊະສົມບັດໄດ້ສຳເລັດ ແລ້ວແຕ່ງຕັ້ງຕົນເອງເປັນເຈົ້າຊີວິດ ຫຼື ກະສັດ ​ລຳ​ດັບ​ທີ່ ໑໙ ໃນ​ຣາດຊະວົງ​ແຫ່ງ​ປະເທດ​ພູກາມ ຫຼື ມຽນມ້າ ປັດຈຸບັນ.

ຈຸນລະ​ສັກ​ກະຣາດ​ ໄດ້​ແພ່່​ເຂົ້າ​ມາ​ ແລະ ເລີ່ມໃຊ້ປະເທດລາວ ເຮົານັ້ນ ຄາດວ່າ ຢູ່ລະຫວ່າງ ປີ ພ.ສ.໒໑໑໐-໒໑໓໐ ໂດຍໃຊ້​ອັກສອນ​ຫຍໍ້ວ່າ “ຈ.ສ” ໄດ້ເກີດຫຼັງ​ພຸ​ທະ​ສັກກະ​ຣາຊ ໑,໑໘໑ ປີ ແລະ ຈຸນລະສັກຣາດ ນີ້ ນິຍົມໃຊ້ເປັນເກນທາງໂຫຣາສາດ.

“ມະຫາສັກຣາຊ” ແປວ່າສັກກະຣາດໃຫຍ່; ມະຫາສັກກະຣາດນີ້ ຕັດມາຈາກສັກຣາດກະລີຍຸກ ຄືກັບຈຸນລະສັກກະຣາດ ແຕ່ຕັດມາກ່ອນຈຸນລະສັກກະຣາດ ຄືຕັດເມື່ອອາຍຸກະລີຍຸກໄດ້ ໓,໑໘໐ ໂດຍກະສັດສັກກາຍະອົງນຶ່ງ ທີ່ມີນາມວ່າ ສະລີວາຫະນ໌ ເປັນຜູ່ຕັ້ງຂຶ້ນ ແລະ ໃຊ້ເປັນເກນໂຫຣາສາດດັ່ງດຽວກັນກັບຈຸນລະສັກກະລາດ.

ມະຫາ​ສັກກະ​ຣາດ ຄື ສັກກະ​ຣາດ​ຂອງ​ພະ​ມະຫາ​ກະສັດ​ຜູ້​ຢິ່ງ​ໃຫຍ່ ເຊິ່ງສັນ​ນິດ​ຖານ​ວ່າ ​ເລີ່ມ​ນັບ​ສັກ​ກະຣາດ​ ເມື່ອ​ພະ​ເຈົ້າ​ສາ​ລິ​ວາ​ຫະ ແຫ່ງ​ຣາດຊະວົງ​​ຂອງ​ປະເທດ​ອິນ​ເດຍ ຊົງ​ມີ​ໄຊ​ຕໍ່​ອະ​ຣິ​ຣາດ​ສັດຕູ ເກີດ​ຂຶ້ນ​ຫຼັງ​ພຸ​ທທະສັກ​ກະຣາດ ໖໒໑ ປີ ໂດຍໃຊ້​ອັກສອນ​ຫຍໍ້ “ມ.ສ.” ເປັນ​ສັກກະ​ຣາດ​ທີ່​ແພ່​ເຂົ້າ​ມາ​ໃນ​ປະ ເທດລາວ, ກຳພູຊາ, ​ໄທ ​ກ່ອນ​ສັກ​ກະຣາດ​ອື່ນໆ ແລະ ​ນິຍົມ​ໃຊ້​ໃນ​ການ​ຈາ​ຣຶກ​ຫນັງສື​​ບູຮານ...

“ກະລີ​ຍຸກ​” ເປັນຊື່ຍຸກສຸດທ້າຍແຫ່ງຍຸກທັງ ໔ ຫຼື “ຈະຕຸນະຍຸກ” ຕາມ​ຄະ​ຕິ​ຂອງພຣາ​ມ ແລະ ເປັນຍຸກທີ່ໂຫດຮ້າຍທີ່ສຸດ, ເປັນ​ຍຸກ​ເລີ່ມ​ຕົ້ນ​ຂອງ​ມະນຸດ​ທີ່​ຍັງ​ປ່າ​ເຖື່ອນ ​ຫລື​ ດ້ອຍ​ການພັດທະນາ; ຍຸກນີ້ມີອາຍຸ ໑,໒໐໐ ປີທິບ ທໍ່ກັບ ໔໓໒,໐໐໐ ປີ ຂອງໂລກມະນຸດ ແລະ ຍຸກນີ້ຕັ້ງຕົ້ນແຕ່ວັນທີ ໑໘ ກຸມພາ ກ່ອນພຸທທະສັກກະຣາດ ໒,໖໒໖ ປີ(ບາງເອກະສານວ່າ ໒,໕໕໘ ປີ)ເມື່ອໝົດຍຸກນີ້ແລ້ວ ໂລກຈະເຖິງຄວາມຈິບຫາຍ.

ທີ່ກ່າວມານີ້ ເປັນພຽງສ່ວນນ້ອຍ ຂອງ “ສັກກະຣາດ” ເຊິ່ງໃນໂລກ ແລະ ພາກພື້ນອາຊີຂອງເຮົາຍັງມີອີກຫຼາຍທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງ.....

(ຂອບໃຈທີ່ອ່ານ)

ບຸນປີໃໝ່ລາວເປັນຫຍັງຕ້ອງຈັດໃນເດືອນເມສາ ຄືບໍ່ຈັດໃສ່ເດືອນຈຽງ

ບຸນປີໃໝ່ລາວເປັນຫຍັງຕ້ອງຈັດໃນເດືອນເມສາ ຄືບໍ່ຈັດໃສ່ເດືອນຈຽງ

ຮີບໂຮມ ແລະ ຂຽນບົດໂດຍ: ຄຳຜ່ອນ ໄຊອຸດົມ

ຫຼາຍຄົນເຂົ້າໃຈວ່າ ມື້ສົງກຣານຕ໌ ຫຼື ປີໃໝ່ລາວ ມີພຽງແຕ່ການຫົດດນ້ຳດຳຫົວ, ຂໍພອນຈາກຜູ້ໃຫຍ່ ແລະ ການຫລິ້ນນ້ຳເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ໃນຄວາມເປັນຈິງປະເພນີນີ້ ຍັງມີຄະຕິຂໍ້ຄິດຕ່າງໆ ສອດແຊກໄວ່ຢ່າງຫລວງຫລາຍ ເປັນປະເພນີທີ່ໃຫ້ຄວາມສຳຄັນກັບຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງເພື່ອນມະນຸດໃນສັງຄົມ ແລະ ສະທ້ອນໃຫ້ເຫັນເຖິງລັກສະນະຂອງຄວາມເປັນລາວໄດ້ຢ່າງຊັດເຈນ ເຊັ່ນ: ການສະແດງຄວາມກະຕັນຍູ, ຄວາມໂອບອ້ອມອາລີ, ຄວາມເອື້ອອາທອນຕໍ່ມະນຸດ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມ ໂດຍໃຊ້ “ນ້ຳ” ເປັນສື່ກາງໃນການເຊື່ອມຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງກັນ. ຖືວ່າເປັນປະເພນີໜຶ່ງທີ່ເກົ່າແກ່ ທີ່ຄົນລາວທີ່ໄດ້ຍຶດຖື ແລະ ປະຕິບັດສືບທອດກັນມາແຕ່ບູຮານນະການ... ມີຫຼາຍຄົນໄດ້ຕັ້ງຂໍ້ສົງໃສວ່າ ບຸນປີໃໝ່ລາວ ເປັນຫຍັງຕ້ອງຈັດໃນເດືອນເມສາ ຄືບໍ່ຈັດໃນເດືອນຈຽງ ເຊິ່ງເປັນເດືອນທຳອິດຂອງລາວ(ເດືອນທາງຈັນທະຣະຄະຕິ) ຕໍ່ບັນຫານີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍສະເໜີຕາມທີ່ໄດ້ຮູ້ມາດັ່ງນີ້:

ຄວາມເປັນມາໂດຍຫຍໍ້:

ບຸນປີໃໝ່ລາວ ເປັນປະເພນີທີ່ສຳຄັນ ແລະ ສືບທອດກັນມາຢ່າງຍາວນານແລ້ວ ໂດຍບໍ່ຮູ້ວ່າເກີດຂຶ້ນແຕ່ປີໃດ; ນັກຄົ້ນຄວ້າ, ນັກປາດອາຈານຫຼາຍທ່ານ ກໍໄດ້ແຕ່ສັນນິດຖານວ່າ ປະເພນີສະຫຼອງປີໃໝ່ລາວນີ້ ອາດສືບທອດມາຈາກປະເພນີດັ້ງເດີມຂອງຊາວອິນເດຍຝ່າຍເໜືອ(ພາກເໜືອ)ເພາະໃນໄລຍະເວລາດັ່ງກ່າວນີ້ ມັນກົງກັບການປ່ຽນລະດູໜາວ ເປັນລະດູໃບໄມ້ປົ່ງ ຫລື ລະດູວັດສັນ ຂອງບ້ານເພິ່ນ ເຊິ່ງຖືວ່າເປັນເວລາທີ່ດີທີ່ສຸດຂອງເຂົາເຈົ້າ ຍ້ອນວ່າ ເປັນໄລຍະທີ່ອາກາດບໍ່ໜາວຫຼາຍ, ເປັນໄລຍະທີ່ຕົ້ນໄມ້ປົ່ງໃບໃຫ້ຄວາມສົດຊື່ນ; ສຳລັບຄົນລາວ ເວລານີ້ ພັດກົງກັບໄລຍະທີ່ຄົນລາວໃນສະໄໝບູຮານວ່າງຈາກການເຮັດໄຮ່,ນາ, ຮົ້ວສວນ ຈຶ່ງຖືວ່າເປັນເວລາເໝາະສົມສຳລັບຄົນລາວທີ່ຈະຈັດງານສະຫລອງປີໃໝຕາມລືກຍາມ ຫຼື ການເລີ່ມຕົ້ນຂອງຣາສີໃໝ່ ໃນຕໍາລາທາງໂຫຣາສາດ ກ່ອນຈະກ້າວສູ່ທຳການ ຜະລິດໃນລະດູຝົນ.

ປະເພນີດັ້ງເດີມຂອງຊາວອິນເດຍທີ່ກ່າວມານີ້ ປັດຈຸບັນຍັງປະກົດໃຫ້ເຫັນການສະຫຼອງທຸກໆປີ ໃນປະເພນີທີ່ຊື່ວ່າ: “ໂຫລີ” ຫຼື “ປະເພນີສາດສີ” ຫຼື “ໂຫລີປຸຣະນິມາ” ແລະ ໄດ້ແພ່ຂະຫຍາຍໄປຍັງປະເທດຕ່າງໆ ທີ່ໄດ້ຮັບອິດທິພົນທາງດ້ານສາສນາ ເຊິ່ງປະເພນີນີ້ ໄດ້ມີການສະຫຼອງຢູ່ຫຼາຍປະເທດເຊັ່ນ: ລາວ, ກຳປູເຈຍ, ພະມ່າ, ຈີນ, ແລະ ໄທ ໂດຍແຕ່ລະປະເທດກໍໄດ້ມີການປັບແຕ່ງວິທີການ ແລະ ຮູບແບບ ໃຫ້ເປັນເອກະລັກສະເພາະຂອງໃຜລາວ; ແຕ່ກໍບໍ່ປາກົດຫຼັກຖານຊັດເຈນວ່າ ປະເທດລາວ ມີປະເພນີສະຫຼອງປີໃໝ່(ສົງກຣານຕ໌) ມາຕັ້ງແຕ່ປີໃດ ແຕ່ໄດ້ຖືເອົາລະວ່າງວັນທີ ໑໓,໑໔,໑໕,໑໖ ເມສາ ຂອງທຸກປີ ເປັນການຈັດສະຫຼອງ;

ປະເພນີການຫຼິ້ນບຸນ "ໂຫລີ ຫຼື ສາດສີ" ຢູ່ອິນເດຍ....ຂອບໃຈຮູບຈາກ: nelle hembry / Shutterstock.com

ປະເພນີການຫຼິ້ນບຸນ "ໂຫລີ ຫຼື ສາດສີ" ຢູ່ອິນເດຍ....ຂອບໃຈຮູບຈາກ: nelle hembry / Shutterstock.com

ໂດຍຫລັກການດ້ານໂຫລາສາດລາວນັ້ນ ທຸກຢ່າງທີ່ບັນຈຸໄວ້ ແມ່ນກ່ຽວກັບລືກ-ຍາມ, ເກນ, ລະດູການ ເປັນສໍາຄັນ ແລະ ໃນໂຫລາສາດລາວນັ້ນໄດ້ກໍານົດຣາສີໄວ້ ໃນ ໑ ປີ ປະກອບມີ ໑໒ ຣາສີ ເຊິ່ງແຕ່ລະຣາສີນັ້ນ ອາດນອນໃນເດືອນດຽວ ຫຼື ຄວບເດືອນ (ທາງສຸຣິຍະຄະຕິ-ເດືອນສາກົນ). ສຳລັບ ປີໃໝ່ລາວ ແມ່ນຈັດຂຶ້ນກົງກັບການປ່ຽນຣາສີ ຈາກຣາສີມິນ (ຣາສີ ທີ ໑໒) ເປັນລາສີເມສ(ຣາສີ ທໍາອິດ(໑) ຣາສີເລີ່ມຕົ້ນຂອງປີ) ເຊິ່ງເປັນໄລຍະທີ່ດວງອາທິດຕັ້ງຢູ່ 0(ສູນ)ອົງສາພໍດີ; ດ້ວຍເຫດນີ້ ການສະຫຼອງປີໃໝ່ຂອງລາວນັ້ນ ນອກຈາກໄດ້ອິດທິພົນມາຈາກປະເພນີສະຫຼອງ ໂຫລີ ຫຼື ບຸນສາດສີ (

Holi Festival ສົງການອິນເດຍ ເທດສະການແຫ່ງສີສັນ)

ແລ້ວ

ແມ່ນຍັງອີງໃສ່ການປ່ຽນ "

ຣາສີ

" ຈາກຣາສີສຸດທ້າຍຂອງປີເກົ່າ ກ້າວສູ່ "ຣາສີ" ທຳອິດຂອງປີໃໝ່ 

ເຊິ່ງມັນ

ບໍ່ໄດ້ມີສ່ວນກ່ຽວພັນໂດຍກົງກັບການປ່ຽນແປງ ພ.ສ, ຄ.ສ, ຈ.ສ ແລະ ມ.ສ ເລີຍ ແຕ່ມັນພົວພັນກັນໂດຍອ້ອມ ຍ້ອນມັນຕິດພັນກັນທາງດ້ານຄວາມເຊື່ອ, ພິທີກຳ ແລະ ປະເພນີທີ່ສືບທອດກັນມາ.

ຣາສີ,ສັນຍາລັກ ແລະ ວັນທີຄວບຄຸມຂອງຣາສີ (ໂດຍປະມານ)

(໑)ຣາສີເມສ ແກະ ໑໙ ເມສາ - ໑໓ ພຶດສະພາ
(໒)ຣາສີພຶດສະພາ ງົວ ໑໔ ພຶດສະພາ - ໒໑ ມິຖຸນາ
(໓)ຣາສີມິຖຸນາ ຄົນຄູ່ ໒໒ ມິຖຸນາ - ໒໐ ກໍລະກົດ
(໔)ຣາສີກໍລະກົດ ກະປູ ໒໑ ກໍລະກົດ- ໑໐ ສິງຫາ
(໕)ຣາສີສິງ ສິງໂຕ ໑໑ ສິງຫາ -໑໖ ກັນຍາ
(໖)ຣາສີກັນ ຜູ້ສາວ ໑໗ ກັນຍາ - ໓໐ ຕຸລາ
(໗)ຣາສີຕຸລ ຄັນຊັ່ງ ຕູລາ - ໒໓ ພະຈິກ
(໘)ຣາສີພິຈິກ ແມງເງົາ ໒໔ ພະຈິກ - ໑໗ ທັນວາ
(໙)ຣາສີທະນູ ຄົນຍິງທະນູ ໑໘ ທັນວາ - ໑໙ ມັງກອນ
(໑໐)ຣາສີມັງກອນ ແພະທະເລ ໒໐ ມັງກອນ - ໑໖ ກຸມພາ
(໑໑)ຣາສີກຸມ ຄົນແບກໝໍ້ນໍ້າ ໑໗ ກຸມພາ - ໑໑ ມີນາ
(໑໒)ຣາສີມິນ ປາ ໑໒ ມີນາ - ໑໘ ເມສາ....

ຂໍ້ມູນເພີ່ມເຕີມກ່ຽວກັບ:

ບຸນປີໃໝ່ລາວ ແລະHoli Festival ສົງການອິນເດຍ ເທດສະການແຫ່ງສີສັນ

ເຊື່ອກັນວ່າ ປະເພນີການຈັດບຸນສົງການ ຫຼື ບຸນປີໃໝ່ລາວນີ້ ແມ່ນການໄດ້ຮັບອິດທິພົນມາຈາກ ຄວາມເຊື່ອ ຜ່ານວິທີກຳຂອງພາມ-ຮິນດູ. ປະເພນີການຈັດສະຫຼອງເທສະການທີ່ເອີ້ນວ່າ:“ໂຫລີປຸຣະນິມາ” ນັ້ນ ກົງກັບມື້ຂຶ້ນ ໑໕ ຄໍ່າ ເດືອນ ໔ ຫລື ໃນລະວ່າງເດືອນມີນາ ຂອງທຸກປີ ເຊິ່ງເປັນວັນທີ່ຊາວຮິນດູ ຈະນຳເອົາສິ່ງຂອງທີ່ສົກກະປົກທັງຫຼາຍອອກຈາກບ້ານເຮືອນ ແລ້ວເອົາໄປຮວມກັນໄວ້ໃນສະຖານທີ່ແຫ່ງ ໃດແຫ່ງໜຶ່ງ ກ່ອນຈະຈູດເຜົາຖິ້ມ

ເຊິ່ງໃນລະຫວ່າງທີ່ຈູດເຜົາສິ່ງຂອງເລົ່ານັ້ນ ພວກເຂົາກໍຈະຮ້ອງເພງ ພື້ນບ້ານທີ່ມີຊື່ວ່າ: “ໂຫລີ” ຈາກນັ້ນ ໃນເຊົ້າມື້ຕໍ່ມາ ເຊິ່ງເປັນມື້ແຮມ ໑ ຄໍ່າ ເດືອນ ໔ ທີ່ພວກເຂົາ ເອີ້ນວ່າ: “ວັນໂຫລີ ຫຼື ໂຫລາ ຫຼື ຜະຄຸວາ” ອັນເປັນວັນສະເຫຼີມສະຫຼອງດ້ວຍການ “ສາດສີ” (ສາດ ນ້ຳສີໃສ່ກັນ) ເຊິ່ງເຊື່ອກັນວ່າ ເປັນການປັດເປົ່າໂຣຄາພະຍາດອອກຈາກຮ່າງກາຍໃຫ້ໝົດສິ້ນ.

ຂອບໃຈຮູບຈາກ: Iakov Filimonov / Shutterstock.com

ດັ່ງນັ້ນ “ໂຫລີ” ຈຶ່ງຖືວ່າເປັນວັນປີໃໝ່ ແລະ ຖືເປັນວັນທີ່ສຳຄັນຂອງ “ວັນນະສູດ” ຫຼື ຊົນ ຊັ້ນຜູ້ໃຊ້ແຮງງານຂອງຊາວອິນເດຍ ທີ່ມີການສະເຫຼີມສະຫຼອງຢ່າງສະໜຸກສະໜານ (ວັນນະອື່ນກໍມາ ຮ່ວມສະຫຼອງນຳໄດ້ - ອິນເດຍມີ ໔ ວັນນະ ຫຼື ໔ ຊັ້ນຄົນ).
ນອກຈາກນັ້ນແລ້ວ “ໂຫລີ” ຍັງຖືເປັນສັນຍາລັກແຫ່ງການສິ້ນສຸດຂອງລະດູໜາວ ກ້າວສູ່ລະດູ ໃບໄມ້ປົ່ງ, ການສະເຫຼີມສະຫຼອງ“ໂຫລີ” ນັ້ນ ຈະດຳເນີນໄປພຽງ ໒ ວັນ ຄືມື້ຂຶ້ນ ໑໕ ຄໍ່າ ແລະ ມື້ ແຮມ ໑ ຄໍ່າ ເດືອນ ໔ ເທົ່ານັ້ນ ເຊິ່ງກ່ອນຈະເຖິງງານດັ່ງກ່າວ ໜຸ່ມໆ ສາວໆ ບາງບ່ອນກໍຈະເລີ່ມ ຫຼິ້ນສາດສີໃສ່ກັນລ່ວງໜ້າເປັນອາທິດກໍມີ ເຫັນວ່າ ບໍ່ໄດ້ແຕກຕ່າງຈາກເຂດຊົນນະບົດຂອງບ້ານເຮົາ ທີ່ນິຍົມສະຫຼອງປີໃໝ່ຫຼາຍໆວັນ.

ທ່ານຜູ້ຮູ້ ຊ່ອຍແນະນຳອີກແດ່ເດີ້.....ທ່ານສາມາດຂຽນຄຳຄິດເຫັນຂອງທ່ານໄດ້ໃນຊ່ອງປະກອບຄຳເຫັນດ້ານລຸ່ມ ຫຼື ຊ່ອຍແຊຣ໌ແດ່ກໍຈະເປັນພະຄຸນ ເພາະລູກຫຼານຫຼຸ່ນໃໝ່ ໃຫຍ່ລຸນອາດບໍ່ຮູ້ເລື່ອງນີ້ກໍເປັນໄດ້....

.....ຂອບໃຈທີ່ອ່ານ.....

... ເຂົ້າຜັດ, ຂົ້ວເຂົ້າ, ເຂົ້າຂົ້ວ....

... ເຂົ້າຜັດ, ຂົ້ວເຂົ້າ, ເຂົ້າຂົ້ວ....

(ຮູບຈາກອິນເຕີເນັທ)

“ເຂົ້າ​ຜັດ- 炒饭-Fried rice” ແມ່ນຊື່ຂອງອາຫານຊະນິດໜຶ່ງ ທີ່ມີແພ່ຫລາຍໃນທຸກຂົງເຂດ ໃນໂລກເຮົານີ້; ມີການເຊື່ອກັນມາວ່າ “ເຂົ້າ​ຜັດ- 炒饭-Fried rice” ເກີດ​ຂຶ້ນ​ທຳອິດໃນ​ປະເທດ​ຈີນ ຊຶ່ງ​ບາງເອກະສານກ່າວວ່າ ເປັນການ​ນຳ​ເອົາ​ເຂົ້າ​ເຢັນ​ທີ່ເຫຼືອ​ຂ້າມ​ຄືນ ມາຂົ້ວ​ປະສົມ​ກັບ​ອາຫານອື່ນ​ໆ (ຟ້າວເຮັດ ຟ້າວກິນກ່ອນໄປວຽກ) ຈົນ​ເຮັດໃຫ້​ເກີດ​ເປັນ​ອາຫານ​ເມ​ນູ​ໃໝ່​ຂຶ້ນ​ມາ. ຈາກ​ນັ້ນ​ ​ກໍ​ແພ່ຫຼາຍ​ໄປ​ພ້ອມ​ໆ​ກັບ​ຊາວ​ຈີນ ທີ່​ອົບ​ຍົບ​ຍ້າຍ​ຖິ່ນ​​ໄປ​ທົ່ວ​ໂລກ; ເຊິ່ງແຕ່​ລະ​ປະເທດ​ຕ່າງ​ກໍ​ໄດ້ປັບປຸງ​ເມ​ນູນີ້ ​ ໃຫ້​ເຂົ້າ​ກັບ​ລີ້ນ​ຂອງ​ຄົນ​ໃນທ້ອງ​ຖິ່ນ ແລະ ​ວັດ​ຖຸ​ດິບ​ທີ່​ມີ​ຢູ່​ແຕ່​ລະ​ຂົງເຂດນັ້ນໆ.

ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ ສ່ວນ​ປະກອບ​ຫຼັກ​ໆ​ຂອງ “ເຂົ້າ​ຜັດ- 炒饭-Fried rice” ນອກ​ຈາກ​ເຂົ້າຈ້າວ​ແລ້ວ​ ຍັງ​ປະກອບ​ມີ ຊີ້ນ​ສັດ(ໝູ,ໄກ່,) ກຸ້ງ, ​ປູ ຫລື ​ເຕົ້າ​ຫູ້ ແລະ ໄຂ່ ເປັນຕົ້ນ. ນອກນັ້ນຍັງມີເຄື່ອງປຸງລົດຊາດເຊັ່ນ: ຊີ​ອິ້ວ​ຂາວ ຫລື​ ຊອດ​ປຸງ​ລົດຫຼາຍຢ່າງ ເພື່ອຊ່ວຍ​ໃຫ້​ເຂົ້າ​ຜັດ​ມີ​ສີ​ສັນທີ່ງົດງາມ​ໜ້າ​ຮັບປະທານ; ສ່ວນຜັກທີ່ນິຍົມໃສ່ກໍປະກອບດ້ວຍ: ຜັກກາດ​ນາ, ຜັກກາຫົວ(ແຄ​ຣ໊ອດ), ຖົ່ວ​, ​ຜັກບົ່ວ ເປັນຕົ້ນ.

(ຮູບຈາກອິນເຕີເນັທ)

ມີເລື່ອງເລົ່າກ່າວກັນມາກ່ຽວກັບ “ເຂົ້າ​ຜັດ- 炒饭-Fried rice” ນີ້ ມີບາງເອກະສານໄດ້ຂຽນໄວ້ວ່າ: ເມື່ອປະມານ ຄ.ສ.616 ຫລື ​ກວ່າ 1,400 ປີ ​ທີ່​ຜ່ານມາແລ້ວ ຢູ່​ເມືອງ​ຈຽງ​ຕູ (ປະຈຸບັນ​ຄື ເມືອງ​ຫຍັງ​ໂຈວ) ໄດ້​ເຮັດ​ເຂົ້າ​ຜັດ​ໄຂ່ (ໄດ້ຕັ້ງຊື່​ໄວ້ວ່າ ຊຸ່ຍ​ຈິນ​ຟັ່ນ - 碎金饭 Broken Golden Rice ເຂົ້າ​ຜັດ​​ຄຳ) ເພື່ອຖວາຍ​ພະ​ເຈົ້າ ​ສຸຍ​ຫຍັງ​ຕີ້(隋炀帝) ໃນ​ຄັ້ງທີ່​ສະເດັດ​ໄປຢ້ຽມຢາມ​ຫົວ​ເມືອງ​ຈຽງ​ຕູ.... ນີ້​ສະແດງ​ວ່າ ເຂົ້າ​ຜັດ​ໃນ​ຈີນ​ນັ້ນ ອາດ​ມີ​ອາ​ຍຸ​ຫລາຍກວ່າ 1,400 ປີ ແລ້ວ. ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ມັນ​ກໍ​ເປັນພຽງ​ເຂົ້າ​ທີ່ຂົ້ວໃສ່​ໄຂ່​ທຳມະດາ​ເທົ່າ​ນັ້ນ. ຕໍ່ມາ “ເຂົ້າ​ຜັດ- 炒饭-Fried rice” ກໍໄດ້ຮັບ​ການ​ປັບ​ປຸງ​ສູດ​ໃໝ່ໂດຍ​ແມ່ນ ອິ​ປິ່ງ​ໂຊ່ວ (伊秉绶) ທີ່ເປັນຂ້າ​ຫຼວງແຫ່ງ​ເມືອງ​ຫຍັງ​ໂຈວ ​ປະມານປີ ຄ.ສ. 1802 (ພ.ສ.2345) ທີ່ລາວໄດ້ເຮັດເປັນ​ເຂົ້າ​ຜັດ​ໄຂ່​ຊົງ​ເຄື່ອງ ອັນ​ເປັນ​ໜຶ່ງ​ໃນ​ຕົ້ນ​ຕຳ​ລາ​ເຂົ້າ​ຜັດ​ຫຍາງ​ໂຈວ​ຂອງ​ຈີນ(Yang Zhou Chao Fan).

(ຮູບຈາກອິນເຕີເນັທ)

ມີການກ່າວກັນອີກວ່າ ​ອີກ 63 ປີ​ຕໍ່​ມາ (ຄ.ສ. 1865 ຫລື​ພ.ສ.2410) ກໍໄດ້ເກີດມີ “​ເຂົ້າ​ຜັດ​ຫຍາງ​ໂຈວ”​ອີກ​ຕຳ​ລາ​ໜຶ່ງ​ຂຶ້ນ​ທີ່​ຮ້ານ​ອາຫານ “ຈ​ວີ້​ຊຸນ​ຫຍວນ 聚春园” ໃນ​ເມືອງ​ກວາງ​ເຈົາ. “ເຂົ້າ​ຜັດ​ຫຍາງ​ໂຈວ​” ທັງ​ສອງ​ຕຳ​ລານີ້ ຕອນນັ້ນຖືວ່າເປັນ​ເຂົ້າ​ຜັດ ທີ່ບຸກຄົນລະດັບສູງຖານະດີ(​ໄຮ​ໂຊ​)ຈຶ່ງມີກິນ ເພາະ​ຕຳ​ລາທຳອິດ ແມ່ນມີການນຳ​ໃຊ້​ເຂົ້າ​ທີ່​ນຳ​ເຂົ້າ​ຈາກ​ປະເທດສະຫຍາມ(ໄທ), ສ່ວນ​ຕຳ​ລາ​ທີ​ສອງ ມີການບັນທຶກໄວ້ວ່າມີການນຳໃຊ້ “​ປີງ​ທະ​ເລ” ເປັນສ່ວນປະສົມນຳອີກ ເຊິ່ງປີງທະເລນີ້​ມີ​ລາ​ຄາ​ແພງ.

(ຮູບຈາກອິນເຕີເນັທ)

ເຂົ້າ​ຜັດ​ຫຍາງ​ໂຈວ (Yang Zhou Chao Fan) ເປັນ​ເຂົ້າ​ຜັດ​ທີ່​ເ​ເພ່​ຫຼາຍ​ໃນ​ເມືອງ​ຫຍາງ​ໂຈວ ຊຶ່ງ​ມີຄົ​ນ​ຮັ່ງ​ອາໄສ​ຢູ່​ຫລາຍ. ດັ່ງ​ນັ້ນ​ ໃນ​ເຂົ້າ​ຜັດ​ຫຍາງ​ໂຈ​ ອາດ​ໃສ່​ທັງ​ກຸ້ງ, ກຸນ​ຊຽງ ແລະ​ ໝູ​ແດງ​ທີ່ຫັ່ນ​ສີ່​ຫຼ່ຽມ​ລູກ​ເຕົ໋າ ໂດຍ​ນຳ​ໝູ​ແດງ​ໄປ​ລວກ​ນ້ຳ​ກ່ອນ​ຜັດ​ເພື່ອ​ລ້າງ​ສີ​ອອກ​ ເພື່ອບໍ່ເມັດ​ເຂົ້າ​ຕິດ​ສີ​ຂອງ​ໝູ​ແດງ ຈາກ​ນັ້ນ​ຈຶ່ງ​ຜັດ​ໃສ່​ໄຂ່ ​ແລະ ​ຕົ້ນ​ຂອງຜັກ​ບົ່ວ, ປຸງ​ລົດດ​ດ້ວຍ​ຊີ​ອິ໊ວ​ຂາວ, ນ້ຳ​ມັນ​ຫອຍ ຫລື​ ນ້ຳຊອດໝາກເລັ່ນ.​ ເຂົ້າ​ຜັດ​ຫຍາງ​ໂຈວ​ ຈະໂດດ​ເດັ່ນ​ທີ່​ໃສ່ໝູ​ແດງ (Char Siu) ເປັນ​ສ່ວນ​ປະກອບ​ຫຼັກ ​ອັນໄດ້​ເຮັດໃຫ້​ເຂົ້າ​ຜັດ​ມີ​ລົດຊາດ​ຫວານ​ເລັກນ້ອຍ ແລະ ມີ​ຄວາມ​ພິເສດ​ສະເພາະ​ຕົວ. ແຕ່ເຖິງແນວໃດກໍຕາມ ເຂົ້າ​ຜັດ​ຫຍາງ​ໂຈວ ໄດ້ກາຍມາ​ເປັນ​ອາຫານ​ລະະ​ດັບ​ຊາວ​ບ້ານ​ແທ້ໆໄດ້ ຄາດວ່າມີມາບໍ່ເຖິງ 100 ປີ​. ແຕ່ເຂົ້າຜັດ ກໍໄດ້ກະຈາຍໄປຫຼາຍປະເທດ ແລະ ມີຫຼາກຫຼາຍຂອງສິ່ງປະກອບທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ແລະ ມີຊື່ເອີ້ນທີ່ຫຼາກຫຼາຍເຊັ່ນ: ເຂົ້າ​ຜັດ​ລົດ​ໄຟ(ຄາດວ່າເກີດຂຶ້ນປີ ພ.ສ.2465-ໄທ),ເຂົ້າ​ຜັດ​ສັບ​ປະ​ລົດ (Pineapple Fried Rice-ໝາກນັດ -ໄທ),ເຂົ້າ​ຜັດ​ອາ​ເມ​ຣິ​ກັນ (American Fried Rice),ເຂົ້າ​ຜັດ​ກິມ​ຈິ (Kimchi Bokkeumbap, Kimchi Fried Rice) ແລະ ອື່ນໆ.

“ເຂົ້າ​ຜັດ- 炒饭-Fried rice” ​ຍັງມີ​ອີກ​ຫລວງ​ຫລາຍ​ຫຼາຍ​ເມ​ນູ ເພາະ​ວ່າ​ມັນສາມາດ​ດັດ​ແປງ, ໃສ່​ເຄື່ອງ​ປຸງປະສົມ​ໄດ້​ຫຼາກ​ຫຼາຍ​ຕາມ​ແຕ່​ສະ​ດວກ, ທັງ​ເຮັດ​ງ່າຍ, ແຊບ ແລະ​ ວ່ອງໄວ ຈຶ່ງ​ແປກ​ໃຈ​ເລີຍ​ວ່າ​ເປັນຫຍັງ​ເຂົ້າ​ຜັດ​ຈຶ່ງ​ເປັນ​ອີກ​ໜຶ່ງ​ເມ​ນູ​ທີ່​ແພ່​ຫຼາຍ​ໄປ​ທົ່ວ​ໂລກ.

ຂອບໃຈທີ່ອ່ານ.... ທີ່ມາຂອງຂໍ້ມູນ:

ກົດອ່ານເພີ່ມໄດ້ ແລະ ກົດອ່ານອັນນີ້ນຳ

ນ້ຳກັດໂຢລະປ່າ ທີ່ຫລາຍໆຄົນໃຝ່ຫາ

....ອຸດົມໄຊ ທີ່ຄິດເຖິງ....

(ປະມານປີ 2007)

ຂ້ອຍໄດ້ໄປແຂວງອຸດົມໄຊຄັ້ງທຳອິດ ໃນປີ 1996 ເຊິ່ງເວລານັ້ນເທດສະບານແຂວງອຸດົມໄຊ ບໍ່ຕ່າງຈາກ ເມືອງນ້ອຍໆແຫ່ງໜຶ່ງ ເຊິ່ງຫົນທາງ ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ປູຢາງຊໍ້າ ທັງຄັບແຄບນຳອີກ ມີໂຮງແຮມພຽງຫລັງດຽວ ແລະ ເຮືອນພັກບໍ່ພໍເທົ່າໃດຫລັງ ເຖິງວ່າ ເມືອງໄຊ ຈະເປັນຈຸດໃຈກາງຂອງທາງຜ່ານພາກເໜືອກໍຈິງ ແຕ່ກໍເໝືອນວ່າ ເປັນເມືອງທີ່ມີຄວາມງຽບສະຫງົບ ຈົນຂ້ອຍເຄີຍຄິດວ່າ: ມັນຄືເມືອງນ້ອຍໃນພູເຂົາ.

(ຮູບທີ່ສາວໆໄທບ້ານບໍ່ ຜູກແຂນເອີ້ນຂວັນໃຫ້ມາຢູ່ ໃຫ້ມາຢາມ 1996)

ຫລັງຈາກນັ້ນ ຂ້ອຍໄດ້ກັບໄປອຸດົມໄຊອີກຫລາຍຄັ້ງ ດ້ວຍການເດີນທາງຍົນ ແລະ ທາງລົດ ແຕ່ສິ່ງທີ່ຂ້ອຍຈົດຈຳຄັກ ແລະ ຕ້ອງໄດ້ທຽວອຸດົມໄຊເໝືອນໄປຢາມຄອບຄົວພີ່ນ້ອງແທ້ໆກໍນັບແຕ່ປີ 2004 ເປັນຕົ້ນມາ ພາຍຫລັງທີ່ຂ້ອຍໄດ້ເປັນຄົນໜຶ່ງໃນການກໍ່ຕັ້ງ ແລະ ໄດ້ເປີດໂຄງການຊ່ວຍເຫລືອດ້ານວິຊາການ ແກ່ເດັກ-ໄວໜຸ່ມ ໃນຄງການ “ວິທະຍຸໄວໜຸ່ມ” ເມື່ອວັນທີ 18 ສິງຫາ 2004 ເຊິ່ງເປັນແຂວງທຳອິດ ແລະ ດຽວນີ້ ຍັງສືບຕໍ່ດຳເນີນຢູ່ເຊິ່ງໃນໄລຍະ 14 ປີຜ່ານມາ ພວກເຮົາໄດ້ຂະຫຍາຍໂຄງການນີ້ໄປທົ່ວປະເທດແລ້ວ.

(ດຽວນີ້ເຂົາເອີ້ນຂ້ອຍວ່າພໍ່ຕູ້...ຫລຸ້ນທຳອິດຂອງແຂວງອຸດົມໄຊ ຫລາຍຄົນຈົບມາແຕ່ຕ່າງປະເທດ ແລະ ມີວຽກເຮັດງານທຳມັ່ງມີສີສຸກແລ້ວ)

(ໃຜທີ່ຍັງບໍ່ລືມກັນ...ບອກມາແດ່)

ເຖິງແມ່ນຂ້ອຍຈະເດີນທາງໄປອຸດົມໄຊຫລາຍຄັ້ງຫລາຍຫົນ ແຕ່ຂ້ອຍກໍບໍ່ຄ່ອຍມີເວລາພໍທີ່ຈະໄປທ່ອງທ່ຽວ ຊົມ ຄວາມງາມຂອງທຳມະຊາດ, ສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວທາງວັດທະນະທຳ ແລະ ທ່ຽວຊົມບ້ານຊົນເຜົ່າ ເຊິ່ງມີຫລາຍ ແຫ່ງ ທີ່ໄດ້ເປີດບໍລິການໃຫ້ຄົນໄປທ່ອງທ່ຽວໄດ້ເໝືອນຄຳຂວັນຂອງແຂວງນີ້ທີ່ວ່າ: “ທ່ຽວອຸດົມໄຊ ໄປຊົມທຳມະຊາດ, ນ້ຳຕົກຕາດຫົວນ້ຳກັດ, ຊົມວັດທະນະທຳຊົນເຜົ່າ,ໄຫວ້ພະເຈົ້າສິງຄຳ, ດື່ມນ້ຳຊາພັນປີ, ຂີ່ເຮືອທ່ອງທ່ຽວຊົມທຳມະຊາດແຄມຂອງ” …ສຳລັບມື້ນີ້ ຂ້ອຍຈະເວົ້າເຖິງສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວແຫ່ງນຶ່ງ ຂອງແຂວງອຸດົມໄຊ ເຊິ່ງເປັນສະຖານທີ່ທ່ອງ ທ່ຽວທຳມະຊາດ “ນ້ຳຕົກຕາດຫົວນ້ຳກັດ” ຫລື ທີ່ຊາວລາວ-ຊາວໂລກຮູ້ຈັກໃນນາມ “ນ້ຳກັດໂຢລະປ່າ”.

(ພໍດີຫວາງວຽກ 2-3 ຊມ ເລີຍໄປຊອກກິນລົມຊົມວິວ 2016)

 “ນ້ຳກັດໂຢລະປ່າ” ເປັນສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວທີ່ເປີດໃໝ່ເມື່ອບໍ່ດົນມານີ້ ເປັນສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວທຳ ມະຊາດທີ່ຫ່າງຈາກໂຕເມືອງໄຊ ປະມານ 17 ກິໂລແມັດ ເຊິ່ງງ່າຍໃນການໄປເຖິງ, ສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວ “ນ້ຳກັດ ໂຢລະປ່າ” ມີເນື້ອທີ່ປະມານ 6,000 ແຮັກຕາ ເຊິ່ງສ້າງທ່າມກາງປ່າໄມ້ ທີ່ມີກິດຈະກຳຮອງຮັບນັກ ທ່ອງທ່ຽວໄວ້ ຫລາຍຢ່າງເຊັ່ນ: ການປີນໜ້າຜາ, ຂີ່ສະລິງ, ພັກຜ່ອນນອນເຮືອນຕົ້ນໄມ້, ກາງເຕັ້ນນອນ, ຂີ່ລົດຖີບ, ຂີ່ຊ້າງ, ລອຍນ້ຳ, ຂີ່ລົດຊົມວິວ, ເດີນປ່າ ຕັ້ງແຄັ້ມແຮມຄືນ ຟັງສຽງສັດ ແລະ ນ້ຳຕົກຕາດ ແລະ ອື່ນໆ…ນອກນັ້ນຍັງມີ ສວນອາງຸ່ນ-ສະຕໍເບີຣີ, ທ່ຽວຊົມບ້ານຊົນເຜົ່າ ໄປເບິ່ງວິຖີຊີວິດຂອງຊົນເຜົ່າກຶມມຸທີ່ງົດງາມ ທ່າມກາງທຳມະຊາດ ທີ່ອຸດົມສົມບູນ ເຊິ່ງຕອນກາງຄືນກໍຈະມີການສະແດງສິລະປະ ພ້ອມການລະຫລິ້ນພື້ນບ້ານຂອງຊົນເຜົ່າກຶມມຸ....ເສຍດາຍໄປເລາະໄດ້ພຽງ 5-10% ຂອງກິດຈະກຳທີ່ເພິ່ນມີ...ໂອກາດໜ້າໄປໃໝ່...

ພາບລຸ່ມນີ້ ແມ່ນເອົາມາຈາກ ເຟຊນ້ຳກັດໂຢລະປ່າ-ຂອບໃຈຜູ້ຖ່າຍຫລາຍໆເດີ້...

 (ຂອບໃຈ...ສະບາຍດີ)

ອ່ານເພີ່ມເຕີມໄດ້ຕາມລິ້ງລຸ່ມນີ້

ອຸດົມໄຊ ໄດ້ໄປມາແລ້ວບໍ່ ກົດອ່ານແມ້

(ຂອບໃຈທີ່ອ່ານເດີ້)

ຈຳຄຳທີ່ຊຸມພໍ່ຕູ້ແມ່ອາ ອ່າຂວັນ ມາເວົ້າສູ່ຟັງ....

...ເຮົາບໍ່ໄດ້ໄປຢາມບ້ານດົນ ແຕ່ທຸກຄົນຍັງຮັກເຮົາ...ສາທຸໆໆ...ຂໍໃຫ້ທຸກຄົນໝັ້ນຍືນ...

....ຂໍອະນຸຍາດ ເກັບກຳຄຳເອີ້ນຂວັນທີ່ຊຸມພີ່ນ້ອງອ່າຂວັນ ມາບັນທຶກໄວ້ນະທີ່ນີ້....

ວ່າ: ....ມາເຍີຂວັນເອີຍ….ຂວັນເຈົ້າໄປຢູ່ກົກບາກຫລວງໄປຄວງບ່າງຮ້ອງ, ຂວັນເຈົ້າໄປທຽວທ່ອງຫລີ່ຜີ-ໄປລ່ອງແມ່ນະທີສາຍໃຫຍ່, ຂວັນເຈົ້າໄປຢູ່ໄຮ່ຢູ່ນາ, ຢູ່ປ່າຊ້າແກມຜີ ກໍໃຫ້ມາສາມື້ນີ້ວັນນີ້; ຂວັນເຈົ້າ ໄປຢູ່ລີ່ດັກປາ, ໄປຖືກຂື່ລຳໜາທັບຈ່ອງ, ໄປຖືກປ່ອງນາຍພານ,ໄປຖືກມານວ່ານປ້ອງ, ໄປຖືກຄ້ອງຄືນໜາ, ໄປຖືກຄາອັນໃຫຍ່ ກໍໃຫ້ມາສາມື້ນີ້ວັນນີ້….

ພວກເຮົາເອີ້ນ "ພໍ່ທອງດີ" ເພິ່ນເປັນອະດີດເຈົ້າເມືອງແກ່ນທ້າວ(ໄຊຍະບູລີ) ແລະ ສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດຫລາຍສະໄໝ
ຮູ້ວ່າຫລານເມືອບ້ານ...ຂັບລົດເອງຈາກວຽງຈັນພາຕູ່ແມ່ກັບເຮືອນ ເພື່ອມາຜູກແຂນໃຫ້ຫລານ(ເຮົານ້ຳຕາຊຶມເລີຍລະ)

ມາເຍີ…ຂວັນເອີຍ ຂວັນເຈົ້າໄປຫລິ້ນຢູ່ກາງໂຄກ, ຂວັນເຈົ້າໄປ ໄລ່ນົກຂົນໂດກ ແລະ ກາເວົາ, ຂວັນເຈົ້າ ໄປນັ່ງເຫງົາຢູ່ຮົ່ມໄມ້ ກໍໃຫ້ມາສາມື້ນີ້ວັນນີ້….ຂວັນກຳເນີດ 32(ຄິດວ່າຄົງເປັນອົງປະກອບຮ່າງກາຍຂອງຄົນເຮົາ ທີ່ວ່າຄົບອາການ 32 ຢ່າງ) ກໍຈົ່ງມາສາມື້ນີ້ວັນນີ້… ມາເຍີຂວັນເອີຍ…. ໃຫ້ເຈົ້າມາຢູ່ຫົວປັກປິ່ນເກົ້າ ນ້ຳມັນເຂົ້າທາຫອມ, ຂວັນຕາ ແລະ ຂົນຄິ້ວ, ຂວັນນິ້ວຊ້າຍ ແລະ ນິ້ວຂວາ, ຂວັນ ບາທາທັງຄູ່ ເກີບແກ້ວຢູ່ຮັບຮອງ ເຈົ້າຢ່າວອງຮີບມາດ່ວນ ຟ້າຮ້ອງຮ່ວນຟ້າວກັບມາ, ຂວັນແຂ່ງ ແລະ ຂວັນຂາ, ຂວັນຕາ ທາງສອງກ້ຳ ເຈົ້າຢ່າລໍ່າຫລິງດູດາຍ ຟ້າວມາສາມື້ນີ້ວັນນີ້ ວ່າ:ມາເຍີຂວັນເອີຍ….

ຄົນທີ່ມັດແຂນໃຫ້ ຄື:"ນ້າເຂີຍ" ແຕ່ພວກເຮົາເອີ້ນ: "ຕູ້ປູ່ນ້າ" ເພິ່ນຮັກພວກເຮົາແທ້ໆ

ຂວັນປາກໃຫ້ມາຢູ່ປາກ ຢ່າເພີ້ຈົ່ມຫລົງໃຫລ, ຂວັນໃຈກໍໃຫ້ມາຢູ່ໃຈຢ່າວອນທ່ຽວ ເຈົ້າຢ່າຄິດນ້ອມ ນ່ຽວໄປໄກ ກໍໃຫ້ມາໄວໆສາມື້ນີ້ວັນນີ້….ຂັວນປີ ຂັວນເດືອນໃຫ້ມາເຕົ້າ ຂວັນເກດເກົ້າເກສາ ຂວັນຫູຂວັນ ຕາກໍໃຫ້ມາໂຮມຢູ່ ຂວັນເຈົ້າໄປທ່ຽວຖ້ຳຄູຫາ ນຳນາຄາ ແລະ ຄຸດນາກ ຂ້ອຍຈັກເຊີນເອົາເຈົ້າພູມີພາກຊ່ອຍເອີ້ນຂວັນມາວ່າ: ມາເຍີຂວັນເອີຍ….

...ຕູ້ປູ່(ພໍ່ແທ້ໆຂອງເຮົາ ອາຢຸ 76 ປີ ແຕ່ຍ່າງໄປນາໄປສວນສະເລ່ຍ 20 ກມ ຕໍ່ມື້ ເພາະມີຫລາຍທົ່ງ)ເປັນຫ່ວງຫລານຫລາຍ...

ນີ້ກໍເປັນຕູ້ປູ່ອີກຄົນທີ່ເຮົາເອີ້ນ(ພໍ່ເຖົ້ານ້ອງຊາຍຫລ້າ) ເພິ່ນຮັກພວກເຮົາຫລາຍໆໆໆໆຄືກັນ...ອົດສາຂັບລົດເອງມາເກືອບ 60 ກມ ມາມັດແຂນຫລານ

ຂວັນແຂ່ງ ໃຫ້ມາຢູ່ແຂ່ງເປັນແຖວ, ຂວັນແອວ ແລະ ທ້ອງນ້ອຍ, ຂວັນນິ້ວກ້ອຍ ກໍໃຫ້ມາສອດສຸບແຫວນ, ຂວັນຄໍຄາງ ແລະ ເອິກໄຫລ່ ກໍໃຫ້ມາສາມື້ນີ້ວັນນີ້ ວ່າ:….ມາເຍີຂວັນເອີຍ….ຂວັນເຈົ້າມາຮອດແລ້ວຢ່າໄດ້ທ່ຽວເມຄາ, ຂວັນເຈົ້າມາຮອດແລ້ວ ຢ່າໄດ້ໄປທ່ຽວດອມຊາຍໂຖງ ແລະ ຍິງແຍ້ມ… ໃຫ້ເຈົ້າມາຢູ່ຫ້ອງ ຫໍແກ້ວຊຸ່ມເຢັນ…ວ່າ: ມາເຍີຂວັນເອີຍ….

ບ້ານເຮົາ ໃນເວລາຜູດ(ມັດ)ແຂນ ໄຂ່ຂວັນຕ້ອງໄດ້ກິນພ້ອມ(ເບິ່ງລູກສາມັນກິນ)

...ເບິ່ງນາງພະຍາ(ເມຍ)ກິນໄຂ່ຂວັນ...

ຝົນຕົກເຈົ້າຢ່າດຸ່ງໄປໜ້າ, ຟ້າຮ້ອງເຈົ້າຢ່າດຸ່ງໄປໄກ; ກ້ອນເສົ້າໄປຈັ່ງໄປ ຄີໄຟຄວ່າຈັ່ງຄວ່າ, ລຸກແຕ່ປ່າມາເຮືອນ, ລຸກແຕ່ສວນມາບ້ານ ຄັນຂີ້ຄ້ານກໍໃຫ້ເຈົ້າຢູ່ເຮືອນຊານ; ກິນເຂົ້າຜີ ໃຫ້ເຈົ້າຈົກຄໍຮາກ, ຄ້ຽວໝາກຜີ ໃຫ້ເຈົ້າຄາກຄໍຄາຍ ໃຫ້ເຈົ້າຄືນມາດາຍທ້ອງເປົ່າ ໃຫ້ເຈົ້າມາກິນເຂົ້າກັບກ້ວຍດອມອາ, ໃຫ້ເຈົ້າມາກິນເຂົ້າກັບປາດອມປູ່ ໃຫ້ເຈົ້າມາສົມສູ່ວົງວານ ໃຫ້ຍືນນານຊົ່ວຟ້າ; ສູງພຽງຕໍຢ່າໄດ້ຫັກ, ສູງພຽງຫລັກຢ່າໄດ້ໂຄ່ນ, ຢ່າໄດ້ໝົ່ນຄືຕອງ, ຢ່າໄດ້ໝອງຄືເຖົ່າ, ຢ່າໄດ້ເກົ່າເສຍສີ ໃຫ້ເຈົ້າມີອາຍຸໝັ້ນຂວັນຍືນ, ໃຫ້ສູງໃຫຍ່ພຽງລຸງ, ໃຫ້ສູງງາມພຽງປ້າ ໃຫ້ຈະເລີນກ້າວໜ້າກິນຢູ່ສວັສດີນັ້ນທ້ອນ…ວ່າ: ມາເຍີຂວັນເອີຍ….

ນ້ອງເຂີຍ(ເຂີຍກົກຕູ້ຍ່ານ້າ)ຄົນທີ່ຮັກແພງກັບຄອບຄົວເຮົາທີ່ສຸດ ເພາະເມຍຂອງມັນຕອນເດັກ(ແດງ)ເຮົາເປັນຄົນອູ້ມ ຈົນບອກມາຮຽນຕໍ່

ນອນຫລັບໃຫ້ເຈົ້າໄດ້ເງິນໝື່ນ, ນອນຕື່ນ ໃຫ້ເຈົ້າໄດ້ເງິນແສນ, ແບນມືມາໃຫ້ໄດ້ແກ້ວມະນີໂຊດ, ໂທດຮ້າຍຢ່າມາພານ, ມານຮ້າຍຢ່າມາບຽດ, ໃຫ້ເຈົ້າຫາຍເຄາະສະໜຽດຈັງໄຮ ຂໍໃຫ້ພົ້ນໄພທຸກຢ່າງ, ເຄາະເຈົ້າກໍຢ່າໄດ້ເຫັນ, ເຂັນກໍໃຈຢ່າໄດ້ພໍ້, ຂໍໃຫ້ເຈົ້າຫາຍຈາກພະຍາດໂລຄາ, ໃຫ້ເຈົ້າມີສັກດານຸພາບ ຜາບແພ້ຂ້າເສິກສັດຕູນັ້ນທ້ອນ…ສາທຸ…

ຫວັງວ່າຄົງເປັນປະໂຫຍດ ໃນການນຳໃຊ້ຄຳອວຍພອນນີ້ ໄປອວຍພອນຄົນທີ່ເຮົາຮັກ,ນັບຖື ແລະ ເຄົາລົບ ໃນບຸນປີໃໝ່ລາວທີ່ຈະມາຮອດໃກ້ໆນີ້.

(ຂອບໃຈທີ່ອ່ານ)

ປູກຕົ້ນໄມ້ ກ່ວາຈະໄດ້ກິນໝາກ ຕ້ອງໃຈເຢັນໆ

ສິບເທື່ອເຫື່ອຢາດຍ້ອຍ     ຍັງດີກ່ວານ້ຳຕາໄຫລ

ສິບທຸກໃນວັນວານ             ຄົງພົບສຸກໃນວັນໜ້າ

ກຸ້ມອຸລາໃນວັນນີ້            ສຽງຫົວຍັງລໍຢູ່

ຮອຍຍິ້ມຍັງຮຽກຮ້ອງ         ປະສານກ້ອງກ່ອມໃຈ ຢູ່ເນີ.

ໝາຈອກຫາງກຸດ

ແມ່ຕູ້ເລົ່າວ່າ:

ແຕ່ກີ້ແຕ່ກ່ອນ ມີໝາຈອກຝຸງໜຶ່ງ ທີ່ມັກມາລັກກິນສັດລ້ຽງຂອງຊາວບ້ານ...ໃນນັ້ນ ມີໝາຈອກໂຕໜຶ່ງ ທີ່ບໍ່ມັກຟັງຕຳເຕືອນຂອງຫົວໜ້າຝຸງ...ມັນເຊື່ອແຕ່ວ່າ ມັນມີ ຄວາມແຂງແຮງ, ວ່ອງໄວ ແລະ ມັກຍ້ອງ....ມີມື້ນຶ່ງ ໃນເວລາ ທີ່ໝາທັງຝຸງ ອອກ ມານອນຕາກແດດໄຈ້ຂົນຢູ່ນັ້ນ ມັນກໍອົດທີ່ຈະຍ້ອງຕົນເອງບໍ່ໄດ້ວ່າ: ພວກເຮົານີ້ ຊ່າງມີຂົນທີ່ສວຍງາມແທ້ໆ ໂດຍສະເພາະຂົນຫາງຂອງຂ້າພະເຈົ້າ.... ຊ່າງງາມ ແທ້ງາມວ່າ ດັ່ງນັ້ນ ຂໍໃຫ້ທຸກໂຕໃນຝຸງຈົ່ງພະຍາຍາມຮັກສາຫາງຂອງຕົນເອງ ເອົາໄວ້ ເພື່ອເສີມສົ່ງປາລະມີ....

ຢູ່ມາວັນໜຶ່ງ...ໝາຈອກໂຕດັ່ງກ່າວ ໄດ້ລັກອອກໄປຊອກຫາກິນ ແລ້ວບັງເອີນໄປ ຖືກກັບດັກທີ່ຊາວບ້ານຫ້າງໄວ້ ເຮັດໃຫ້ມັນຫາງຂາດ...ເພື່ອເປັນການແກ້ໜ້າ ມື້ຕໍ່ມາ ໝາຈອກໂຕດັ່ງກ່າວກໍມາອວດໂຕກັບຝຸງວ່າ:

ບັນດາເພື່ອນສະຫາຍ...ຂ້າຫາກໍຄິດໄດ້ວ່າ ການມີຫາງທີ່ເປັນພວງຍາວນັ້ນ ມັນຊ່າງ ເກະກະ ແລະ ຮັກສາຍາກເອົາແທ້ໆ ດັ່ງນັ້ນຂ້າຈຶ່ງໄດ້ຕັດຫາງຖິ້ມ ດ້ວຍເຫດນີ້ ມັນ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າມີຄວາມສະຫງ່າງາມກ່ວາແຕ່ກ່ອນອີກຫລາຍເທົ່າ...

ໄດ້ຟັງແລ້ວ ເພື່ອນໆຂອງໝາຈອກຕົວນັ້ນ ກໍຄ້ອຍຕາມ ແລະ ມີທ່າທາງຈະທຳຕາມ ແຕ່ເວລານັ້ນ ຍັງມີໝາຈອກໂຕໜຶ່ງທີ່ຄອຍເຝົ້າເບິ່ງສະຖານະການຢູ່ ກໍເວົ້າວ່າ: 

ຮູບຈາກອິນເຕີເນັທ

ມື້ວານນີ້ ທ່ານບອກວ່າ ພວງຫາງຂອງພວກເຮົານັ້ນສວຍງາມ ແລະ ມີຄ່າກ່ວາສິ່ງ ໃດໆ ເຊິ່ງພວກເຮົາຄວນພາກພູມໃຈກັບສິ່ງທີ່ເຮົາມີ ແລະ ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນວ່າ ການ ເປັນໝາຈອກຫາງກຸດນັ້ນ ບໍ່ເຫັນວ່າຈະມີອັນໃດວິເສດ... ທ່ານຢ່າພະຍາ ຍາມມາ ຫລອກພວກເຮົາດີກ່ວາ....ເວລານັ້ນ ໝາຈອກຫາງກຸດ ຮູ້ສຶກອັບອາຍເປັນຢ່າງຍິ່ງ ເຊິ່ງເປັນເວລາດຽວກັນ ກັບໝາຈອກໂຕອື່ນໆ ພາກັນເມີນໜ້າ ແລະ ຍ່າງໜີໄປ....

ນິທານເລື່ອງນີ້ສອນໃຫ້ຮູ້ວ່າ:........

(ຂອບໃຈທີ່ອ່ານ)